لوله فولادی یکی از پرکاربردترین مقاطع توخالی با سطح مقطع دایره ای در صنایع مختلف است که عمدتاً برای انتقال سیالات زیرزمینی مانند نفت، گاز طبیعی، آب و همچنین استفاده در سازه های ساختمانی و صنعتی به کار می رود.
به دلیل تنوع در روش های تولید، هر نوع لوله فولادی دارای ویژگی ها، مزایا و کاربردهای منحصربه فردی است. در این مقاله جامع از ایران پایپ، به طور کامل به این پرسش پاسخ می دهیم که «لوله فولادی چیست»، انواع لوله فولادی را بررسی کرده و ۹ کاربرد اصلی آن را معرفی می کنیم. همچنین قیمت روز لوله فولادی در بازار آهن را تحلیل خواهیم کرد تا بهترین انتخاب را داشته باشید.
لوله فولادی چیست؟
لوله های فولادی جزو پرفروش ترین محصولات فولادی هستند که به دو دسته کلی درزدار و بدون درز (مانیسمان) تقسیم می شوند. بیشترین مصرف آن ها در انتقال گاز، نفت، آب و سایر سیالات صنعتی است.
طول استاندارد لوله های فولادی معمولاً ۶ و ۱۲ متر است؛ لوله ۱۲ متری بیشتر در خطوط انتقال نفت و گاز و لوله ۶ متری در تأسیسات صنعتی و ساختمانی استفاده می شود.
انواع لوله فولادی
لوله های فولادی بر اساس جنس، روش تولید و وجود یا وجود درز جوش به دسته های مختلفی تقسیم می شوند که در ادامه به طور کامل بررسی می کنیم.
انواع لوله های فولادی درزدار
در این روش، ورق فولادی به شکل استوانه درآمده و لبه های آن جوش داده می شود. به این لوله ها «لوله درزدار» یا «لوله جوشی» نیز گفته می شود. بسته به نوع جوشکاری، دو مدل اصلی داریم:
– لوله درزدار طولی: درز جوش به صورت مستقیم و هم راستا با طول لوله است.
– لوله اسپیرال (مارپیچ): درز جوش به شکل مارپیچ دور لوله قرار دارد. این روش معمولاً برای تولید لوله های با طول زیاد و قطر بالا به کار می رود.
لوله فولادی مانیسمان چیست؟
لوله های بدون درز (Seamless) که به نام لوله مانیسمان نیز شناخته می شوند، بدون هیچ گونه جوش و درز تولید می شوند و به همین دلیل مقاومت بالاتری در برابر فشار و دما دارند. لوله های گوشتدار نیز جزو این دسته هستند. روش های تولید لوله مانیسمان عبارتند از:
– لوله مانیسمان Mandrel Mill (آسیاب سنبه)
– لوله مانیسمان رولینگ
– لوله اکسترود شده
– لوله ریخته گری گریز از مرکز
بیشتر بخوانید: لوله مانیسمان چیست و انواع آن
لوله استیل
لوله های ساخته شده از فولاد ضدزنگ (Stainless Steel) را لوله استیل می نامند. به دلیل تنوع گریدهای فولاد ضدزنگ، انواع لوله استیل شامل موارد زیر است:
– لوله استیل فریتی
– لوله استیل آستنیتی (سری ۳۰۰ رایج ترین)
– لوله استیل مارتنزیتی
– لوله استیل داپلکس (دو فازی)
– لوله استیل رسوب سخت شونده (PH)
لوله فولادی گالوانیزه
برای جلوگیری از زنگ زدگی و خوردگی، سطح لوله فولادی را با لایه ای از روی (زینک) پوشش می دهند که به این فرآیند گالوانیزاسیون گفته می شود. لوله گالوانیزه معمولاً در شاخه های ۶ متری تولید شده و با اتصالات دنده ای، بست کمربند و… متصل می شود.
لوله گالوانیزه به دو دسته تقسیم می شود:
لوله گالوانیزه آهنی
معروف به لوله درزدار گالوانیزه، در دو نوع سبک و متوسط، به رنگ سفید یا گل گلی (خاکستری) تولید می شود. جنس آن از آهن سفید نوردشده است و پس از جوشکاری در وان روی مذاب غوطه ور می گردد.
لوله گالوانیزه فولادی
ورق فولادی ابتدا گالوانیزه شده و سپس لوله تولید می شود. این نوع فولادی براق تر و سبک تر است و بیشتر در تهویه و تخلیه فاضلاب کاربرد دارد.
روش تولید لوله گالوانیزه:
– گالوانیزه گرم (غوطه وری در روی مذاب) → مقاومت بسیار بالا
– گالوانیزه سرد (الکترولیتی یا نمک روی) → ضخامت پوشش کمتر
لوله گالوانیزه فولادی به دلیل مقاومت عالی در برابر خوردگی و رسوب، جزو مهم ترین تجهیزات خطوط آبرسانی شهری و صنعتی محسوب می شود.
روش تولید لوله فولادی چیست؟
به طور کلی لوله های فولادی یا به صورت درزدار (جوشی) و یا بدون درز (مانیسمان) تولید می شوند. مواد اولیه (شمش یا بیلت) در کوره ذوب شده و پس از نورد به ورق یا مقطع مورد نظر تبدیل می شود.
روش تولید لوله فولادی درزدار
ورق با نورد سرد به شکل استوانه درآمده و لبه ها با جوشکاری مقاومت الکتریکی (ERW) یا جوش زیرپودری (SAW) به هم متصل می شوند. انواع جوشکاری:
– جوش القایی فرکانس بالا
– جوش تماسی فرکانس بالا
– جوش زیرپودری طولی یا مارپیچ
روش تولید لوله فولادی بدون درز
سه روش اصلی:
- Mandrel Mill: سوراخ کاری چرخشی شمش گرم + نورد با سنبه
- مانیسمان (Plug Mill): کاهش قطر در چند مرحله با غلتک های مخروطی
- اکستروژن: فشار هیدرولیکی بیلت داخل قالب و سنبه
گرید لوله های فولادی
گریدهای استاندارد جهانی لوله های فولادی عمدتاً بر اساس استاندارد ASTM و ASME تعیین می شود. معروف ترین گریدها:
– ASTM A106 Gr.B (معادل ASME SA106 Gr.B) → پرکاربرد در دمای بالا
– ASTM A53 Gr.B → انتقال سیال در فشار پایین
– API 5L Gr.B, X42, X52, X60, X65 → خطوط انتقال نفت و گاز
لوله مبلی
لوله مبلی یا لوله روغنی از ورق نورد سرد با ضخامت کم تولید می شود. وزن سبک، سطح براق و دقت ابعادی بالا از ویژگی های آن است. بیشتر در صنایع مبلمان، خودروسازی و سازه های سبک کاربرد دارد.
لوله آتشخوار چیست؟
لوله آتشخوار (Boiler Tube) از فولاد آلیاژی خاص تولید شده و تا دمای ۶۰۰ درجه سانتی گراد و فشار بالا مقاومت می کند. استاندارد معروف آن DIN 17175 و ASTM A335 است.
لوله فولادی برق چیست؟
لوله برق (PG یا کاندوئیت) برای عبور ایمن کابل های برق داخل دیوار و کف ساختمان به کار می رود. استفاده از لوله برق باعث مرتب سازی سیم کشی، افزایش ایمنی و کاهش خطر آتش سوزی می شود.
لوله گازی چیست؟
لوله گازی معمولاً از نوع درزدار یا مانیسمان با پوشش گالوانیزه یا سیاه تولید می شود و استاندارد آن API 5L یا ASTM A53 است. به دلیل تماس دائم با گاز، مقاومت به خوردگی بالایی نیاز دارد.
لوله داربستی چیست؟
لوله داربستی (سقف دار) در سایز ۵ و ۶ متر و در دو نوع سبک (ضخامت ۲ میلی متر) و سنگین (ضخامت ۲.۵ میلی متر و بیشتر) تولید می شود و برای ساخت داربست ساختمانی استفاده می گردد.
لوله جدار چاه چیست؟
لوله جدار چاه یا Casing Pipe برای پایداری دیواره چاه های نفت، گاز و آب استفاده می شود و معمولاً به صورت مانیسمان یا اسپیرال با گریدهای API تولید می شود.
سایز انواع لوله فلزی و جدول وزن لوله فولادی (جدول اشتال لوله)
جدول استاندارد رده (Schedule) و وزن لوله فولادی برای انتخاب صحیح را ممکن می کند. در ادامه بخشی از جدول وزن و جدول اشتال لوله فولادی آورده شده است (وزن بر حسب kg/m):
قطر اسمی (اینچ) | قطر خارجی (mm) | ضخامت (mm) | وزن هر متر (kg) |
۱/۲ | ۲۱.۳ | ۲.۷۷ | ۱.۲۷ |
۳/۴ | ۲۶.۷ | ۲.۸۷ | ۱.۶۹ |
۱ | ۳۳.۴ | ۳.۳۸ | ۲.۵ |
۱-۱/۴ | ۴۲.۲ | ۳.۵۶ | ۳.۴ |
۱-۱/۲ | ۴۸.۳ | ۳.۶۸ | ۴.۰۵ |
۲ | ۶۰.۳ | ۳.۹۱ | ۵.۴۴ |
۳ | ۸۸.۹ | ۵.۴۹ | ۱۱.۲ |
۴ | ۱۱۴.۳ | ۶.۰۲ | ۱۶.۰ |
۶ | ۱۶۸.۳ | ۷.۱۱ | ۲۸.۳ |
۸ | ۲۱۹.۱ | ۸.۱۸ | ۴۲.۵ |
۱۰ | ۲۷۳ | ۹.۲۷ | ۶۰.۳ |
۱۲ | ۳۲۳.۹ | ۱۰.۳۱ | ۸۵.۲ |
طول لوله های فولادی معمولا چند متر است؟
طول استاندارد شاخه لوله فولادی در ایران ۶ و ۱۲ متر است. لوله های با قطر کمتر از ۱۲ اینچ معمولاً ۶ متری و لوله های خطوط انتقال ۱۲ متری عرضه می شوند.
کاربرد لوله فولادی چیست؟ (7 کاربرد اصلی)
- انتقال سیالات (نفت، گاز، آب شهری، فاضلاب، پتروشیمی)
- سازه های ساختمانی و فونداسیون (ستون، شمع کوبی)
- شمع کوبی در ساختمان های بلند
- داربست و دسترسی به ارتفاع
- دودکش صنعتی و اگزوز خودرو
- ساخت مخازن تحت فشار
- صنعت نفت و گاز (جدار چاه، خطوط لوله)
لوله های فولادی انتقال آب کدامند؟
لوله فولادی سیاه (ASTM A53) و لوله گالوانیزه گرم برای انتقال آب شرب و صنعتی پرکاربردترین گزینه هستند.
کنترل کیفیت لوله فولادی
کنترل کیفیت شامل تست هیدرواستاتیک (پر کردن با آب و اعمال فشار) و تست رادیوگرافی (اشعه ایکس جوش) است تا هیچ گونه ترک یا نشتی وجود نداشته باشد.
قیمت لوله های فولادی چگونه محاسبه می شود؟
قیمت لوله فولادی به عوامل زیر بستگی دارد:
– قیمت جهانی شمش و ورق فولادی
– نوع تولید (درزدار/مانیسمان)
– ضخامت و رده (Sch 40, Sch 80, Sch 160)
– برند کارخانه (سپنتا، دقیق سپاهان، مانیسمان اهواز و…)
– پوشش (گالوانیزه یا سیاه)
– هزینه حمل و نقل و نوسانات ارزی
سخن آخر
لوله فولادی به دلیل تنوع بالا، مقاومت مکانیکی عالی و قابلیت بازیافت، یکی از مهم ترین محصولات صنعت فولاد ایران است. انتخاب صحیح نوع و سایز لوله تأثیر مستقیمی بر ایمنی و طول عمر پروژه دارد. برای مشاوره رایگان و استعلام قیمت روز لوله فولادی با کارشناسان ایران پایپ تماس بگیرید تا بهترین گزینه را با مناسب ترین قیمت دریافت کنید.
